Những điều cần biết về đột quỵ thiếu máu cục bộ

Ngày: 18/12/2021 lúc 16:54PM

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong thứ năm ở Mỹ, trong đó khoảng 87% các ca đột quỵ là do thiếu máu cục bộ. 

Tai biến mạch máu não hay đột quỵ xảy ra khi cơ thể ngừng cung cấp máu cho não bộ. Loại đột quỵ phổ biến nhất là đột quỵ thiếu máu cục bộ. Trong bài viết này, chúng tôi giải thích nguyên nhân gây ra đột quỵ thiếu máu cục bộ, cách nhận biết, phòng ngừa và điều trị. 

dot-quy-thieu-mau-cuc-bo

1. Nguyên nhân

Đột quỵ thiếu máu cục bộ xảy ra do xơ vữa động mạch, các chất béo tích tụ tạo thành mảng bám cholesterol trong mạch máu. Quá nhiều mảng bám tập trung tại một vị trí làm tắc nghẽn dòng máu đến các cơ quan quan trọng. Cục máu đông di chuyển trong mạch máu, có thể dính vào các mảng bám và gây tắc mạch. Nếu phát triển mảng bám ở động mạch cảnh sẽ gây tắc mạch máu cung cấp cho não và dẫn đến đột quỵ.

Xơ vữa động mạch thường không có triệu chứng. Mọi người thường không biết mình bị xơ vữa động mạch cho đến khi họ bị đột quỵ hoặc đau tim - hậu quả của tắc nghẽn mạch. 

2. Các yếu tố nguy cơ

Các yếu tố nguy cơ chính của đột quỵ thiếu máu cục bộ bao gồm:

  • Huyết áp cao: đây là nguyên nhân chính của đột quỵ.

  • Bệnh tiểu đường: những người bị bệnh tiểu đường có khả năng đột quỵ cao hơn gấp bốn lần mắc bệnh động mạch cảnh.

  • Xơ vữa động mạch hoặc bệnh động mạch cảnh: mắc hoặc có tiền sử gia đình mắc 1 trong 2 bệnh này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.

  • Rung tâm nhĩ (Afib): khoảng 15% đột quỵ xảy ra ở những người bị Afib

  • Cholesterol cao: nồng độ cao cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL) “cholesterol xấu” hoặc nồng độ thấp cholesterol lipoprotein tỷ trọng cao (HDL) “cholesterol tốt” có thể góp phần tích tụ mảng bám trong động mạch.

  • Lối sống ít vận động: thiếu hoạt động thể chất có thể dẫn đến tăng huyết áp, cholesterol cao và thừa cân. Những điều này làm tăng nguy cơ tích tụ các mảng bám trong động mạch.

  • Thừa cân hoặc béo phì.

  • Chế độ ăn uống không lành mạnh: tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa hoặc chất béo chuyển hóa và thực phẩm giàu cholesterol, natri và đường có thể dẫn đến bệnh tiểu đường, tích tụ mảng bám, huyết áp cao và cholesterol cao.

  • Trên 55 tuổi: nguy cơ đột quỵ tăng ở những người trên 55 tuổi và tăng lên sau mỗi thập kỷ của cuộc đời.

Người có tiền sử gặp cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA) có nguy cơ cao bị đột quỵ thiếu máu cục bộ. TIA hay “cơn đột quỵ nhỏ” là tình trạng máu lên não bị tắc nghẽn tạm thời. 

Các triệu chứng của TIA cũng giống như đột quỵ thiếu máu cục bộ, nhưng thường kéo dài dưới 5 phút và không gây tổn thương vĩnh viễn. Khoảng một phần ba tổng số người bị TIA sẽ bị đột quỵ nặng hơn trong vòng 1 năm.

Hút thuốc và đột quỵ thiếu máu cục bộ

dot-quy-thieu-mau-cuc-bo

Hút thuốc là một yếu tố nguy cơ gây đột quỵ thiếu máu cục bộ do:

  • Tăng tích tụ mảng bám trong mạch máu

  • Làm cho máu dễ đông hơn

  • Làm tăng cholesterol 

  • Thu hẹp mạch máu

  • Tổn thương lớp niêm mạc mạch máu

Các yếu tố này cũng gây tăng nguy cơ đột quỵ.

3. Phân loại

Việc cung cấp máu lên não bị gián đoạn gây ra tất cả các cơn đột quỵ thiếu máu cục bộ. Tuy nhiên, đột quỵ thiếu máu cục bộ có thể xuất phát từ các vùng khác nhau của cơ thể và có thể gây ra do các loại tắc nghẽn khác nhau.

  • Đột quỵ do tắc mạch: xảy ra khi một cục máu đông hoặc mảng bám hình thành ở bộ phận khác của cơ thể và di chuyển đến các mạch máu não.

  • Đột quỵ do huyết khối: loại đột quỵ này xảy ra khi một cục máu đông hình thành bên trong mạch máu não.

4. Triệu chứng

Đột quỵ có thể nguy hiểm đến tính mạng, cần đi khám ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng. Các triệu chứng đột quỵ thiếu máu cục bộ thường ảnh hưởng đến một bên của cơ thể và tiến triển nhanh chóng.

dot-quy-thieu-mau-cuc-bo

Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (ASA) khuyến cáo mọi người ghi nhớ quy tắc FAST. Đây là từ viết tắt của:

  • F (Face) - mặt xệ xuống: một bên mặt bị xệ xuống hoặc có cảm giác tê. Có thể kiểm tra triệu chứng này bằng cách yêu cầu bệnh nhân mỉm cười hoặc thè lưỡi. Nếu nụ cười của bệnh nhân không đều, hoặc lưỡi bị lệch sang một bên, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

  • A (Arms) - yếu cánh tay: không thể nhấc một cánh tay lên hoặc cảm thấy yếu, tê ở một cánh tay.

  • S (Speech) - vấn đề về giọng nói: nói ngọng hoặc hoàn toàn không nói được. Mặc dù bệnh nhân có vẻ tỉnh táo, họ cũng có thể gặp khó khăn trong việc hiểu những gì bạn nói.

  • T (Time) - gọi 115 ngay lập tức nếu bạn thấy bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào trong số các triệu chứng nêu trên.

Ngoài ra, đột quỵ còn có thể có các triệu chứng đột ngột sau:

  • Đi lại khó khăn

  • Chóng mặt

  • Ngã không có nguyên nhân xác định

  • Mất nhận thức

  • Rối loạn thị lực đột ngột

  • Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân

5. Điều trị

Bộ não cần được cung cấp máu giàu oxy liên tục, vì vậy sự tắc nghẽn chỉ kéo dài trong vòng vài phút cũng có thể gây tổn thương và phá hủy các tế bào não.

Với một cơn đột quỵ, mỗi phút đều có giá trị và việc điều trị kịp thời là điều cần thiết để tăng khả năng sống sót.

dot-quy-thieu-mau-cuc-bo

Một người đang trải qua cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ cần được điều trị khẩn cấp, bao gồm:

  • Dùng thuốc: bệnh nhân sẽ được tiêm tĩnh mạch ở cánh tay chất kích hoạt plasminogen mô (tPA), một loại thuốc làm tan cục máu đông. Bác sĩ cần cho dùng thuốc này trong vòng 4 giờ kể từ khi bắt đầu xuất hiện các triệu chứng đột quỵ thì mới có tác dụng như mong muốn. Cơ hội cải thiện tích cực tùy thuộc vào thời gian bệnh nhân được tiêm tPA.

  • Phẫu thuật loại bỏ cục máu đông: sau khi tiêm tPA, bệnh nhân có thể được phẫu thuật cắt huyết khối cơ học. Điều này liên quan đến việc loại bỏ cục máu đông bằng một ống thông, bác sĩ thực hiện thủ tục này trong vòng 6 giờ kể từ khi các triệu chứng bắt đầu.

6. Phòng ngừa

Các biện pháp sau đây có thể giúp ngăn ngừa đột quỵ và cải thiện sức khỏe của bạn:

  • Kiểm tra sức khỏe thường xuyên: cao huyết áp và mức cholesterol cao không có các triệu chứng rõ ràng. Kiểm tra sức khỏe thường xuyên là cách duy nhất để biết liệu có những biểu hiện này không, phát hiện sớm và có hướng điều trị kịp thời.

  • Tập thể dục thường xuyên: một lối sống năng động giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, huyết áp cao, cholesterol cao và các bệnh lý khác làm tăng nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

  • Thực hiện chế độ ăn có lợi cho tim mạch: chế độ ăn có ít chất béo “xấu”, hạn chế lượng natri, ăn nhiều trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, chất béo lành mạnh và protein nạc giúp duy trì sức khỏe tim mạch.

  • Quản lý trọng lượng của cơ thể: một người thừa cân hoặc béo phì đạt được trọng lượng cơ thể khỏe mạnh có thể giảm nguy cơ đột quỵ.

  • Không hút thuốc lá: hút thuốc và hít phải khói thuốc lá từ người khác có thể gây tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe liên quan tới đột quỵ.

  • Tiền sử gia đình: chia sẻ về tiền sử gia đình bị đột quỵ hoặc TIA với bác sĩ. 

  • Sử dụng aspirin: bác sĩ có thể khuyến nghị người có nguy cơ đặc biệt cao bị đau tim hoặc đột quỵ và nguy cơ chảy máu thấp dùng aspirin hàng ngày. Tuy nhiên, các hướng dẫn không còn khuyến cáo việc sử dụng aspirin cho mục đích này, do nguy cơ chảy máu cao.

  • Ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng: ngủ 7-8 giờ và thực hiện các bước để giảm căng thẳng, chẳng hạn như các kỹ thuật thư giãn, có thể giúp ngăn ngừa đột quỵ và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Lưu ý

Đột quỵ có thể nguy hiểm ngay cả ở người có sức khỏe tốt. Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp là cách quan trọng để cải thiện sức khỏe của một người sau đột quỵ.

Nếu một người bạn hoặc thành viên trong gia đình bị đột quỵ, đừng tự đưa họ đến bệnh viện, hãy gọi xe cấp cứu để nhân viên y tế có thể chăm sóc y tế nhanh nhất có thể. Xe cấp cứu sẽ đưa bệnh nhân đến cơ sở chăm sóc đột quỵ tốt nhất thay vì cơ sở gần nhất.

Phản ứng nhanh giúp cải thiện đáng kể cơ hội sống sót sau đột quỵ của bệnh nhân.

Nguồn: Medical Newstoday

Tài liệu tham khảo từ các nghiên cứu trên thế giới:

https://www.medicalnewstoday.com/articles/318098#outlook

http://www.onlinejacc.org/content/accj/early/2019/03/07/j.jacc.2019.03.010.full.pdf

https://www.stroke.org/und hieu-stroke/preventing-a-stroke/afib-stroke-connection/

http://news.heart.org/guidelines-urge-new-approach-to-treating-worst-strokes/

https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/treatment

http://www.strokeassociation.org/STROKEORG/AboutStroke/TypesofStroke/IschemicClots/Ischemic-Strokes-Clots_UCM_310939_Article.jsp#.WUKKjHXyuRs

https://www.cdc.gov/nchs/fastats/leading-causes-of-death.htm

http://www.stroke.org/und hieu-stroke/preventing-stroke/medical-risk-factors

https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db328.htm#section_4

https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/heart-disease-stroke.html

https://www.strokeassociation.org/en/about-stroke/stroke-symptoms

http://www.strokeassociation.org/STROKEORG/AboutStroke/TypesofStroke/TIA/Transient-Ischemic-Attack-TIA_UCM_492003_SubHomePage.jsp

http://www.stroke.org/und hieu-stroke/preventing-stroke/uncontrollable-risk-factors

https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/atherosclerosis

https://www.strokeassociation.org/en/about-stroke/types-of-stroke/tia-transient-ischemic-attack/what-is-a-tia

https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/catd

https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/catd/atrisk

Thùy Trang
BÌNH LUẬN
Tin cùng chuyên mục

        Dược sĩ tư vấn